Promieniowanie i skuteczna ochrona radiologiczna

Promieniowanie to forma emisji energii w postaci fal lub cząstek, która występuje zarówno w środowisku naturalnym, jak i w technologii tworzonej przez człowieka. Z tego powodu wiedza o jego rodzajach oraz metodach zabezpieczenia ma ogromne znaczenie w medycynie, przemyśle i diagnostyce obrazowej.

W artykule wyjaśniamy:

• jakie są podstawowe rodzaje oddziaływania radiacyjnego,

• kiedy ekspozycja może być niebezpieczna,

• jak działa ochrona radiologiczna,

• jakie materiały stosuje się do ekranowania RTG.

Rodzaje oddziaływania radiacyjnego – podstawowy podział

Najczęściej wyróżnia się oddziaływanie jonizujące oraz niejonizujące. Różnią się one poziomem energii i wpływem na organizm człowieka.

Oddziaływanie jonizujące

Charakteryzuje się wysoką energią, zdolną do jonizacji atomów. W konsekwencji może prowadzić do uszkodzeń komórek i DNA, dlatego wymaga stosowania specjalnych zabezpieczeń.

Do tej grupy zaliczamy:

• cząstki alfa,

• cząstki beta,

• promienie gamma,

• promienie rentgenowskie (RTG).

Właśnie tutaj ochrona radiologiczna ma kluczowe znaczenie.

Alfa i beta – ograniczony zasięg, ale realne ryzyko

Cząstki alfa nie przenikają przez skórę, jednak po dostaniu się do organizmu mogą być szkodliwe. Z kolei cząstki beta mają większą zdolność penetracji i mogą oddziaływać na tkanki powierzchniowe.

Dlatego w praktyce stosuje się:

• ścisłą kontrolę źródeł,

• procedury BHP,

• ograniczenie czasu ekspozycji.

RTG i gamma – największa przenikliwość i potrzeba osłon

Promienie rentgenowskie oraz gamma należą do najbardziej przenikliwych form emisji energii. Bez odpowiednich barier mogą swobodnie przechodzić przez ciało człowieka i standardowe materiały budowlane. Z tego względu wymagają profesjonalnego ekranowania.

Skuteczna ochrona opiera się na trzech zasadach:

1. ograniczeniu czasu ekspozycji,

2. zwiększeniu odległości od źródła,

3. zastosowaniu odpowiednich osłon.

Najczęściej stosowanym materiałem jest ołów, który bardzo dobrze pochłania promienie jonizujące.

Materiały stosowane w ochronie radiologicznej – Leadpol

W praktyce do ekranowania pomieszczeń narażonych na emisję RTG wykorzystuje się blachy i płyty ołowiane RTG, które stanowią podstawową barierę ochronną dla ścian i drzwi.

W miejscach wymagających precyzyjnego dopasowania bardzo dobrze sprawdzają się folie ołowiane samoprzylepne, stosowane m.in. przy instalacjach i elementach konstrukcyjnych.

Do zabezpieczania łączeń oraz newralgicznych szczelin używa się taśm ołowianych samoprzylepnych, ponieważ nawet niewielka nieszczelność może obniżyć skuteczność ekranowania.

W nowoczesnym budownictwie gabinetów coraz częściej stosuje się także płyty GK-RTG, które łączą wygodę montażu z funkcją osłony radiologicznej.

Oddziaływanie niejonizujące – kiedy wystarczy ostrożność

Do tej grupy zalicza się m.in. UV, podczerwień oraz fale radiowe. Chociaż zwykle nie wymagają ekranowania ołowiem, warto stosować rozsądne nawyki, takie jak ograniczenie ekspozycji czy robienie przerw od urządzeń elektronicznych.

Gdzie ochrona radiologiczna jest konieczna?

Profesjonalne zabezpieczenia są niezbędne w:

• gabinetach stomatologicznych,

• pracowniach diagnostyki obrazowej,

• weterynarii,

• laboratoriach,

• przemyśle i badaniach NDT.

Co istotne, skuteczność zależy nie tylko od rodzaju materiału, ale również od poprawnego montażu i szczelności osłon.

Podsumowanie

Emisja energii w postaci fal lub cząstek jest zjawiskiem powszechnym, jednak w przypadku oddziaływania jonizującego – zwłaszcza RTG i gamma – skuteczna ochrona radiologiczna jest niezbędna. Zastosowanie odpowiednich materiałów ołowianych oraz systemowych rozwiązań pozwala znacząco ograniczyć ryzyko i zapewnić bezpieczeństwo użytkowników pomieszczeń.