Czy blacha ołowiana musi mieć atest? Wymagania prawne krok po kroku (2025)

Czy blacha ołowiana do osłon RTG musi mieć atest? Przepisy rzadko wskazują jeden obowiązkowy dokument wprost, ale w praktyce rynkowej i przetargowej odpowiednia dokumentacja jest niezbędna.

Najczęściej wymaganym dokumentem jest atest 3.1 wg EN 10204, który potwierdza jakość, pochodzenie i identyfikowalność partii materiału. Norma EN 12588 odnosi się do jakości blachy ołowianej jako materiału budowlanego, ale nie potwierdza skuteczności ochrony radiologicznej ani równoważnika ołowiu (mmPb).

Jeżeli w dokumentacji pojawia się mmPb lub tłumienie promieniowania, konieczne są badania wykonane zgodnie z normami radiologicznymi – atest materiałowy nie jest tu wystarczający.

W praktyce bez atestu 3.1, specyfikacji materiału i jednoznacznej identyfikacji dostawy odbiór pracowni RTG, audyt lub przetarg mogą zostać zakwestionowane. Dlatego właściwa dokumentacja blachy i folii ołowianej jest dziś standardem, który chroni zarówno inwestora, jak i wykonawcę.

Zakup blachy ołowianej lub folii ołowianej do osłon radiologicznych RTG niemal zawsze rodzi to samo pytanie: czy blacha ołowiana musi mieć atest i jaki dokument jest wymagany?

Odpowiedź nie jest zero-jedynkowa. Przepisy rzadko mówią wprost „blacha musi mieć atest 3.1”, ale w praktyce rynkowej, przetargowej i kontrolnej prawidłowa dokumentacja materiału jest niezbędna. Poniżej wyjaśniamy wszystko krok po kroku.

Krok 1: Do czego jest używana blacha ołowiana?

Zakres wymaganych dokumentów zależy od zastosowania materiału. Najczęściej blacha ołowiana wykorzystywana jest do:

• osłon stałych RTG (ściany, drzwi, okna, zabudowy),
• pracowni diagnostycznych (RTG, TK, stomatologia),
• laboratoriów i przemysłu (osłony stanowisk i źródeł).

W tym artykule omawiamy blachy i folie ołowiane stosowane jako osłony stałe w radiologii, ponieważ to właśnie w tym obszarze najczęściej pojawia się wymóg „atestu”.

Krok 2: Czy prawo wymaga atestu na blachę ołowianą?

Nie istnieje jeden przepis, który wprost nakazuje posiadanie atestu 3.1 na blachę ołowianą.

Prawo wymaga jednak, aby:

• pracownia RTG spełniała warunki ochrony radiologicznej,
• zastosowane osłony były udokumentowane,
• możliwe było wykazanie skuteczności ochrony.

Oznacza to, że materiał osłonny musi być możliwy do jednoznacznej weryfikacji pod względem jakości i parametrów technicznych.

Krok 3: Czym jest atest 3.1 (EN 10204)?

Atest 3.1 to potoczna nazwa świadectwa odbioru materiału wg EN 10204. Jest to dokument wystawiany dla konkretnej partii materiału.

Atest 3.1 potwierdza:

• zgodność materiału z zamówieniem,
• kontrolę jakości danej partii,
• identyfikowalność pochodzenia blachy.

Czy atest 3.1 jest obowiązkowy?
Ustawowo – nie zawsze wprost.
Praktycznie – bardzo często, zwłaszcza w przetargach i przy odbiorach pracowni RTG.

Krok 4: EN 12588 – co ta norma oznacza w praktyce?

EN 12588 to norma dotycząca walcowanej blachy ołowianej stosowanej w budownictwie. Określa m.in.:

• tolerancje grubości,
• jakość powierzchni,
• podstawowe wymagania materiałowe.

EN 12588 nie jest normą radiologiczną. Nie potwierdza tłumienia promieniowania ani równoważnika ołowiu (mmPb).

W praktyce:

• EN 12588 + atest 3.1 = potwierdzenie jakości materiału,
• nie zastępują badań skuteczności ochrony radiologicznej.

Krok 5: Równoważnik ołowiu (mmPb) – co go potwierdza?

Jeżeli w dokumentacji pojawia się:

• równoważnik ołowiu (mmPb),
• tłumienie promieniowania,
• skuteczność ochrony RTG,

to nie wystarczy atest 3.1 ani norma EN 12588.

Równoważnik ołowiu określa się na podstawie badań tłumienia promieniowania wykonywanych zgodnie z normami radiologicznymi (np. EN/IEC 61331).

W skrócie:

• 3.1 – jakość i pochodzenie materiału,
• badania mmPb – skuteczność ochrony radiologicznej.

Krok 6: Jakie dokumenty powinna mieć blacha ołowiana do RTG?

Aby uniknąć problemów przy odbiorze lub kontroli, standardowa dokumentacja powinna obejmować:

1. Atest 3.1 (EN 10204) dla partii dostawy,
2. specyfikację materiału (grubość, format, masa),
3. informację o normie materiałowej (np. EN 12588),
4. identyfikację partii i dostawy,
5. raporty badań tłumienia – jeśli deklarowane jest mmPb.

Krok 7: Najczęstsze błędy

• uznawanie atestu 3.1 za potwierdzenie mmPb,
• traktowanie EN 12588 jako normy radiologicznej,
• brak powiązania dokumentów z konkretną dostawą,
• brak tolerancji grubości w specyfikacji.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy blacha ołowiana do RTG musi mieć atest?

Prawo nie wskazuje jednego obowiązkowego dokumentu, ale w praktyce atest 3.1 jest rynkowym standardem potwierdzającym jakość materiału.

Czy EN 12588 wystarczy do osłon RTG?

Nie. Norma EN 12588 dotyczy jakości materiału, a nie ochrony radiologicznej.

Czy atest 3.1 potwierdza równoważnik ołowiu?

Nie. Równoważnik ołowiu wynika z badań tłumienia promieniowania, a nie z dokumentów materiałowych.

Podsumowanie

Blacha ołowiana do osłon RTG nie zawsze musi mieć „atest” zapisany wprost w ustawie, ale bez dokumentacji materiałowej praktycznie nie da się przejść odbioru, audytu ani przetargu.

Atest 3.1, odniesienie do EN 12588 oraz jasna identyfikowalność materiału to dziś standard, który chroni inwestora, wykonawcę i użytkownika pracowni.